Skip to main content Skip to footer
मुखपृष्ठ

शोध

Main menu

  • ताजे अद्यतन
  • लेखनस्पर्धा-२६
    • समग्र लेखनस्पर्धा 2014 ते 2025
    • Index लेखनस्पर्धा-२०२६
  • साहित्य संमेलन
  • नवे लेखन
  • वाङ्मयशेती
  • लोकप्रिय लेखन
  • शेतकरी गीत
  • संक्षिप्त परिचय

Welcome User Block

🙏 नमस्कार पाहुणे ! शेतकरी, शेती अभ्यासक, रसिक आणि सारस्वतांच्या दुनियेत आपले स्वागत आहे. 🙏
अ.भा. मराठी शेतकरी साहित्य चळवळीचा उपक्रम
विश्वस्तरीय Online लेखनस्पर्धा-२०२६ 
लेखनाचा विषय : शेती/महिला/ग्रामीण जीवन 
प्रवेशिका दाखल करण्याची अंतिम मुदत : २५ नोव्हेंबर २०२६
  • स्पर्धेचे स्वरूप, पारितोषिकाचे स्वरूप, प्रवेशिका सादर करण्याची पद्धत, नियम व शर्ती, याविषयी सविस्तर माहिती येथे >> https://baliraja.com/node/3379 उपलब्ध आहे.
  • सादर झालेल्या प्रवेशिका येथे >> https://baliraja.com/spardha-2026 पाहता येतील.

शेतकऱ्यांच्या जीवनाचा सातबारा : सुखदेव ढाणके ह्यांचा काव्यसंग्रह :पिंडपात

Main page content

Kiran dongardive
By Kiran dongardive | 9:20 PM IST, शुक्र September 17, 2021
पुस्तक समीक्षण

शेतकऱ्यांच्या जीवनाचा सातबारा: पिंडपात

सुखदेव ढाणके यांच्या दर्जेदार कवितांची मेजवानी देण्याचे काम विष्णू जोशी यांनी आपल्या काव्याग्रह प्रकाशना मार्फत केले आहे. सुखदेव ढाणके या प्रतिथयश कवीच्या काव्यातील कथा ही शेतकऱ्यांची व्यथा मांडणारी आहे.
उणारून जीव केला संवसार उभा
लेकरांच्या पंखावर स्वार केले नभा
स्वतः कष्ट करून संसाराचा गाडा ओढणाऱ्या शेतकऱ्यांच्या मुलांच्यासाठी मात्र सोनेरी दिवसाच्या स्वप्न प्रत्येक शेतकरी बाप पाहतो. ह्या बापाच्या खांद्याला खांदा देत दुष्काळाच्या काळात जन्मूनही माहेरी लाडाची लेक असलेली माय कसा संसार करते ते सांगताना कवी म्हणतात,
बापाच्या दो हाताची माय बळकट मूठ झाली
ह्या ओळी मधून मायने बापाला दिलेली साथ किती लाख मोलाची असते हे दिसून येते तर,
अशाच एका प्रहराला
जाते तिचे मुके झाले
तिच्यासह ओवी मेली
अस्तित्वाचे धुके झाले
अशा ओळीतून अंगावर सर्रकन काटा येतो, आई गेलेल्या दुःखाने पोरके झालेली प्रत्येक व्यक्ती सैरभैर होऊन स्वतःच्या आईची आठवण करते हे प्रचंड सामर्थ्य कवींच्या शब्दाचा आहे, कवी किती मोठ्या प्रतिभाशक्तीचे धनी आहेत याची जाणीव रसिकाला होते. आई-बाबा प्रमाणेच कृषक समाज हा बैलांचा कायम ऋणांकीत आहे तोच धागा पकडून बैल आणि नको कोरी झुल अशा सुंदर कविता पिंडपात मध्ये आहेत. बाप आणि बैल या कवितेत तर दोघांच्याही कष्टाचे वर्णन आढळते, तर खुंट्यावरच मरु कवितेमध्ये,
दोर असा कापू नको
खाटकाला विकू नको
खुंट्यावरच मरु दे
मातीत अंती झरू दे
अशी आर्त विनवणी बैलांच्या वतीने कवींनी केलेली आहे. माझ गाव: काल आज आणि उद्या ह्या कवितेत जगरहाटी प्रमाणे बदलत गेलेल्या गावाचे वर्णन अस्वस्थ करून जाते. कृषक संस्कृतीतील शेतकऱ्यांचे दुःख पिंडपातच्या पानापानावर कवींनी मांडले आहे.
आली मळणीत खोटं
नाही आकणीत दाणा
झाले कुटार जिण्याचे
त्यास ढोरही खायी ना
अशाप्रकारे शेतकऱ्यांचे जीवन त्यांच्या हाल-अपेष्टा कवींनी जवळून पाहिल्या आहेत. म्हणूनच त्यांच्या कविता प्रभावीपणे काळजास भिडतात. पावसा, ढगातल्या माय बापा, ओल्या सुक्या दुष्काळाचे अशा कवितांमधून पावसाची आर्त वाट पाहणारा बळीराजा समोर उभा राहतो. दंतकथा ह्या कवितेतून लोप पावत चाललेली ग्रामीण संस्कृती आणि नष्ट होत चाललेला सर्व धर्म समभाव ह्याची आठवण देत कवी म्हणतात,
एकादशी करी रोजा
ईद दिवाळीच्या घरी
शिरखुर्म्याची वाटी
पुरणाच्या पोळीवरी
वरील शब्दचित्रण आपण अनुभवलेले असले तरी आज ती एक दंतकथा वाटते ही खंत मांडताना ह्याच कवितेत कवी म्हणतात,
वर्तमानाच्या दाढेत
झाला भूतकाळाचा चोथा
चरचरीत सत्याची
उरे आज दंतकथा
अश्याप्रकारे शेतकरी व ग्रामीण जीवन मांडत असताना कवीने प्रमाण शब्द वापरून कविता रसिकाच्या अधिक जवळ पोहोचतील ह्याची काळजी घेतली आहे. ग्रामीण जीवन मांडायचेचे म्हणजे ग्रामीण बोलीभाषा वापरली पाहिजे असा अट्टहास न धरता आपली शैली आपली बोली आपली वृत्ती व प्रवृत्ती कायम ठेवत कवितेतील शब्द सौंदर्य कोठेही कमी न पडू देता आशयाच्या अंगाने कविता अधिक खुलवते नेण्याचे काम सुखदेव ढाणके यांनी या संग्रहात केले आहे. आपल्या दैन्या बद्दल कवीच्या कवितेतील शेतकरी कुणावरही आगपाखड करत नाही. रक्तरंजित क्रांती आणि परीवर्तनाची भाषा करत विळ्या कोयत्याना तलवारीत बदलत नाही. तर आपली व्यथा आणि वेदना मांडून समाजानेच संवेदना जागवावी ह्या विचारातून कर्माच्या बळावर नियतीशी लढून टिकून राहणारा बळीराजा आपल्याला या ठिकाणी दिसतो. अगदीच अपवाद म्हणून सर्व व्यवस्थेवर रोष प्रकट करताना कवी म्हणतात,
अनुदानाचे टवाळ गाणे पॅकेजचा पोकळ ढोल
सुखात माती काळवणाऱ्या हरामाचे नरडे सोल
अश्या प्रकारे कवी व्यक्त होत असताना व्यवस्थेवर प्रश्न चिन्ह ठेवतो. शेवटी काही मुक्तकातून तर
लाज द्रौपदीची कोण, लाल मायीचा राखे
तिच्या भरोश्याचा कान्हा दुःशासनाला सामील
अशा ओळींमधून स्त्रियांवरील अत्याचाराला आता कोणी वाली राहिला नाही असे कवी म्हणतात. धर्म-कर्म संस्कृती परंपरा इत्यादी अनेक अवडंबरच्या अत्याचाराला स्त्री रोज बळी जात आहे हे दाहक वास्तव कवींनी मांडले आहे.जेष्ठ चित्रकार श्रीधर दादा अंभोरे ह्यांचे आकर्षक साजेशे आणि बोलके मुखपृष्ठ, विष्णू जोशींची प्रकाशक म्हणून मेहनत व आशयघन अनुभव सिद्धते सह दिव्य प्रतिभेचा सुखदेव ढाणके यांचा शब्दविष्कार ह्याचा परिपाक म्हणजेच पिंडपात हा संग्रह होय कवीला पुढील वाटचालीसाठी खुप खुप शुभेच्छा!
किरण शिवहर डोंगरदिवे
वॉर्ड न 7, समता नगर मेहकर
ता मेहकर जि बुलडाणा पिन 443301
मोबा 7588565576
पिंडपात
कवी सुखदेव ढाणके
काव्यग्रह प्रकाशन वाशीम

प्रवेशिकेचे स्वागत

गंगाधर मुटे

मंगळवार, November 2, 2021 - 20:30
Permalink
New

*congrats* :congrats: प्रवेशिकेचे स्वागत *bqs*

  • Log in or register to post comments
  • Log in or register to post comments
  • वाचनखूण साठवा
  • Like
  • 7853 views

शोध

सदस्य प्रवेश

CAPTCHA
हे सोपे गणित सोडवा आणि त्याचे उत्तर लिहा. उदा. 1+3 साठी, 4 लिहा.
हा प्रश्न तुम्ही मानव आहात की नाही हे तपासण्यासाठी आणि मशीनद्वारे होणारे स्पॅम/फ्रॉड अटॅक रोखण्यासाठी आहे.
  • नवीन खाते बनवा
  • Reset your password

माझे खाते (current-user)

  • माझ्या वाचनखुणा
  • लॉग इन करा
वाचकांच्या भेटी

 
वाचकांनी आजपर्यंत दिलेल्या *Au* एकूण भेटी 

 

माझी वांगंमयशेती घाट्यात गेली परंतु माझ्या वाङ्मयशेतीला मात्र बरे भाव मिळत आहेत.
 

Find बळीराजा डॉट कॉम on Sharad-joshi-inFind बळीराजा डॉट कॉम on Abmssc-PageFind बळीराजा डॉट कॉम on FacebookFind बळीराजा डॉट कॉम on TwitterFind बळीराजा डॉट कॉम on Youtube

Who's online उपस्थित सदस्य

बळीराजावर सध्या 0 सदस्य उपस्थित आहेत.

Visitors Online/उपस्थित पाहुणे

  • सध्या साईटवरील लेखन वाचण्यासाठी उपस्थित पाहुणे: 15 *
Who's new नवीन सदस्य
  • Rutuja Bane
  • कीर्ती _विजय _लंगडे
  • Madhuri_123
  • Rashin@123
  • sneha

Recent comments ताजे प्रतिसाद

  • तरल आणि काळजाचा ठाव घेणारी रचना
    14 hours 43 minutes ago
  • संवेदनशील आणि रोखठोक आविष्कार
    14 hours 45 minutes ago
  • काळ्या आईवरची निष्ठा
    14 hours 47 minutes ago
  • प्रभावीपणे मांडली आहे.
    14 hours 50 minutes ago
  • अप्रतिम आणि काळजाला भिडणारी रचना!
    1 day 15 hours ago

आज सर्वाधिक वाचन

शीर्षक आजचे वाचन
स्वतंत्र भारत पक्ष कार्यकारिणी - 2023-24 159
पिकलेला काटा अन् करपलेली पिके 60
शरद जोशी आणि माझ्यातली कार्यकर्ती 59
किती चाटणार भारतपुत्रा? 57
पायाखालची वीट दे : भक्तीगीत ।।७।। 52
कापला रेशमाच्या सुताने गळा 51
आत्महत्या नव्हे, शेतकर्‍यांचा शासकीय खून! 50
आजचे शेतमालाचे बाजारभाव 49
संमेलनातील कवीची निवड : कार्यपद्धती 47
माझे फेसबूक स्टेटस-1 18
विश्वस्तरीय लेखनस्पर्धा-२०२६ : वर्ष १३ वे 16
किसान क्रांती 16
IT कार्यशाळा - लेखन कसे करावे? - भाग-१५ 9
हंबरून वासराले चाटते जवा गाय 7
शेतकरी संघटना लोगो, बिल्ला 7
उठ शेतकऱ्या, घे मशाल 5
शेतक-यांचा राजा बळीराजा 5
८ वे अ.भा.म.शे.सा. संमेलन रावेरीत : नियोजन 5
राजकीय मेंदू करतोय भारतीय शेतीचा घात : कोरोना माहात्म्य ||१३|| 4
किसानो हो जावो तैय्यार 4

Pagination

  • Current page 1
  • पान 2
  • पान 3
  • Next page ››
  • Last page Last »
more

लोकप्रिय लेखन (वाचनसंख्या)

शीर्षक वाचनसंख्या
पोळ्याच्या झडत्या 217,973
माझे फेसबूक स्टेटस-1 180,828
शुभारंभ 134,899
रानमेवा - भूमिका 109,382
नागपुरी तडका - ई पुस्तक 107,376
आजचे शेतमालाचे बाजारभाव 92,177
सेंद्रिय शेती आणि रासायनिक शेती : संभ्रावस्था आणि वास्तविकता 87,529
कुलगुरू साहेब, आव्हान स्वीकारा....! 82,774
भोंडला, हादगा आणि भुलाबाईची गाणी : महिलांच्या व्यथा 79,574
उद्देश आणि भूमिका 77,432
विनोदी मिर्चीमसाला : दर्जेदार विनोद संग्रह 73,407
विचारपूस 71,687
गणपतीची आरती ॥३५॥ 67,709
सत्कार समारंभ : वर्धा 66,719
शेतकरी संघटना लोगो, बिल्ला 63,271
किती चाटणार भारतपुत्रा? 61,257
जात्यावरची गाणी 55,988
माझे फेसबूक स्टेटस - 2 49,363
महाराष्ट्र शासनाचे पत्र - कापूस निर्यात 47,034
हाण त्याच्या टाळक्यात पायामधला बूट : नागपुरी तडका ।।९।। 46,338

Pagination

  • Current page 1
  • पान 2
  • पान 3
  • Next page ››
  • Last page Last »
more

शुभारंभ - FT2

संकेतस्थळ शुभारंभ : मिती वैशाख कृ.६, रोज सोमवार, दिनांक २३ मे २०११, वेळ - सकाळी ८.२९    ©लेखनाचे सर्व हक्क प्रकाशकाचे स्वाधीन.   नियमावली

Copyright © Baliraja.Com - All rights reserved

Developed and Designed by : Gangadhar Mute For अ.भा.मराठी शेतकरी साहित्य चळवळ Sheti Arth Prabodhini