पोळ्याच्या झडत्या

           पोळा म्हणजे शेतकर्‍याचा मोठा सण. या दिवशी बैलांची शिंगे रंगवून,बेगड लावून बैलांना सजविले जाते. या दिवशी बैलांच्या खांद्यावर जू दिले जात नाही. कामाला अजिबात जुंपले जात नाही.

मग पोळा भरवून बैलांच्या प्रती कृतज्ञता व्यक्त केली जाते. आणि मग सुरू होतात खड्या आवाजातील झडत्या.

“एक नमनगौरा पार्बती हरहर महादेव…..!” चा एकच जल्लोष होतो.
त्यापैकी काही गाणी झडत्या संकलीत करून येथे द्यायचा प्रयत्न करणार आहे.
 

पोळ्याच्या झडत्या या काव्यप्रकाराविषयी थोडेसे :

पोळ्याच्या झडत्या बाबत मी माझी काही कच्ची निरीक्षणे नोंदवत आहे.

भोंडला, हादगा, भुलाबाई हा जसा महिलांचा गीतांच्या माध्यमातून सुखदुःखाची अभिव्यक्ती साकार करण्याचा सन
तसेच पुरुष देखील आपल्या सुखदुःखाचे गाऱ्हाणी आणि अभिव्यक्त होण्यासाठी पोळ्यांच्या झडत्यांचा वापर करतात.
जेव्हा बैलपोळा भरतो तेव्हा तिथेच काही लोक खड्या आणि पहाडी आवाजात विशिष्ट ढब आणि चालीवर छोटेसे गीत सादर करतात त्याला पोळ्याच्या झडत्या असे म्हणतात.

झडत्या हा शब्द इतका तंतोतंत आहे की खरंच काही झडत्या ऐकताना माणसांच्या अंगावर शहारे म्हणजेच झडत्या येतात. पूर्वापर चालत आलेल्या परंपारिक झडत्या सोबतच काही लोक नवीन वेळेवर जसं जमेल तसे जुळवाजुळ करून झडत्या म्हणतात. या झडत्या मध्ये विडंबन, विनोद, मिश्किल, टीकात्मक, व चिमटे घेणारे रंग असतात.
पोळ्याच्या काही झडत्या अश्लील सुद्धा असू शकतात. मात्र ज्या झडत्या अश्लील असतात त्या अभद्र नसतात. मात्र काही लोक पराकोटीचे अश्लील झडत्या सादर करतात. आजूबाजूला महिला आहेत याची कोणी चिंता करीत नाही आणि त्या झडत्या ऐकताना महिला देखील फारशा चिंता करत नाहीत.

पोळ्याच्या झडत्या लिहिणे तितकेसे सोपे नाही. लयबद्ध असतात पण तंतोतंत मीटरमध्ये नसतात. दर्जाहीन नसतात पण अत्यंत दर्जेदारही असू शकत नाही कारण ते शेतकरी भाषेतले काव्य आहे. भाषा आणि शब्द अर्थपूर्ण असावेत पण गुढ गहन असून चालत नाही. ओघवते आणि प्रवाही असले पाहिजे.

पोळ्याच्या झडत्या - 2024

*पोळ्याच्या झडत्या - १*

बैना ओ बैना, लाडाची बहिणा
लाडाच्या बहिणीला पंधराशे महिना
पंधराशे रुपयाचे खावा गोलगप्पे
लाडाच्या भावाला द्या ठपाठप ठप्पे

मायबाप सरकार म्हणते लाडाची बैना
पाटलाची पाटी उरली जावयाची दैना
लाडाच्या बहिणीच्या नवऱ्याचे हाल
कुत्रंबी हुंगत नाही शेतातला माल

तुर केली आयात, पाडून टाकले भाव
स्वस्तामध्ये सोयाबीन, लुटून नेलं गाव
जावयाच्या छाताडावर कर्जाची रास
पंधराशेत जहर घ्यावं की घ्यावा गळफास

जरांगे म्हणतात ते खरं आहे भाऊ
घामाचं दाम नाही तर
अभय आरक्षणच घेऊ

बोला! एक नमन‌ गौरा पार्वती हर बोला हर हर महादेव

- गंगाधर मुटे "अभय"
एकतीस/आठ/दोन हजार चोवीस

=-=-=-=
*पोळ्याच्या झडत्या - २*

हेला रे हेला, राजकारणी हेला
सरकारच्या धोरणापायी
शेतकरी मेला

शेतकरी मेला तर
लाख रुपये देते
जिवंत जगतो म्हणाल तर
खमसून रक्त पेते

शेतमालाला भाव नाही तर
आरक्षण तरी द्या
तुमच्या हिश्याच्या नोकऱ्या
आमच्या लेकराले द्या

प्रेमानं दिलं नाही तर
हिसकून घ्या आता
नव्या दमानं लिहू अभय
शेतकऱ्याची गाथा

बोला! एक नमन‌ गौरा पार्वती हर बोला हर हर महादेव

- *गंगाधर मुटे "अभय"*
एकतीस/आठ/दोन हजार चोवीस
#गंगाधर_मुटे #पोळ्याच्या_झडत्या
=-=-=-=-=
*पोळ्याच्या झडत्या - ३*

पोयी रे पोयी पुरणाची पोयी
पवारांच्या पालखीला उद्धवचे भोई
शिंदेसेनेच्या घोड्यांना
भाजप घालते चारा
दादाच्या घड्याळात
वाजून गेले बारा
कपाळावर नाही उरली
निष्ठेची टिकली
खुर्चीसाठी साऱ्यांनीच
लाज शरम विकली

बोला! एक नमन‌ गौरा पार्वती हर बोला हर हर महादेव

- *गंगाधर मुटे "अभय"*
एकतीस/आठ/दोन हजार चोवीस
#गंगाधर-मुटे #पोळ्याच्या-झडत्या
=-=-=-=-=
*पोळ्याच्या झडत्या - ४*

वाडा रे वाडा इंद्राचा वाडा
भाजपच्या चड्डीले उद्धवचा नाडा
भाजपने सोडली उद्धवची साथ
तर भाजपचाच झाला सुफडासाफ

बोला! एक नमन‌ गौरा पार्वती हर बोला हर हर महादेव

- गंगाधर मुटे "अभय"
एकतीस/आठ/दोन हजार चोवीस
=-=-=-=
#पोळ्याच्या_झडत्या #गंगाधर_मुटे

*पोळ्याच्या झडत्या - ५*

नवं नवं सरकार नवी नवी थीम
नवी नवी योजना नवी नवी स्कीम

लाडाचा भाऊ लाडाची बहीण
लाडाचा ब्याही लाडाची विहीन

मत द्या आम्हाले
सारं फुकट तुम्हाले

धान्य फुकट, तेलबी फुकट
धोतर फुकट, चोळीबी फुकट
नवऱ्याले एक एक बायको फुकट
बायकोले एक एक नवरा फुकट
फुकट फुकट फुकट
फुकट फुकट फुकट
जोडप्याले दोन दोन लेकरं बी फुकट

मत द्या आम्हाले
सारं फुकट तुम्हाले

बोला! एक नमन‌ गौरा पार्वती हर बोला हर हर महादेव

- *गंगाधर मुटे "अभय"*
#गंगाधर_मुटे #पोळ्याच्या_झडत्या
एकतीस/आठ/दोन हजार चोवीस
=-=-=-=

*पोळ्याच्या झडत्या - ६*

माशी रे माशी,
गांधीलची माशी
शेतकऱ्याच्या नाकात
घुसली गोमाशी
मोदीभाऊ म्हणे
मी काढू कशी
राहुलभाऊ म्हणे
राहू दे तशीच

बोला! एक नमन‌ गौरा पार्वती हर बोला हर हर महादेव

- *गंगाधर मुटे "अभय"*
#गंगाधर_मुटे #पोळ्याच्या_झडत्या
एकतीस/आठ/दोन हजार चोवीस
=-=-=-=-=

*पोळ्याच्या झडत्या - ७*

कॅटली रे कॅटली, दुधाची कॅटली
दुधावरची साय सांगा कोणी चाटली?
शेतमालाले भाव म्हणलं तर
सरकारची चड्डी
मांडीवर फाटते
वेतन आयोगावर सरकार
जम्मुन खिरापत वाटते
उद्योगांचे अरबो खरबो
कर्ज झटक्यात माफ करते
हजाराच्या कर्जासाठी
इकडे शेतकरी मरते

घोरसून सांगा लोकहो
शेतमालाले भाव दे
नायतर
आरक्षण दे जरा
जमत असण तर जमव
नायतर
घ्या म्हणा झोलाझेंडी
अन्
व्हा आपल्या घरा

बोला! एक नमन‌ गौरा पार्वती हर बोला हर हर महादेव

- *गंगाधर मुटे "अभय"*
#गंगाधर_मुटे #पोळ्याच्या_झडत्या
एक/नऊ/दोन हजार चोवीस
=-=-=-=-=

=-=-=-=-=-=-=

२०२३ - पोळ्याच्या झडत्या 

=-=-=-=-=-=-=

=-=-=-=-=-=-=
२०२२ - पोळ्याच्या झडत्या 
=-=-=-=-=-=-=

*पोळ्याच्या झडत्या… (१)*

आभाळ गडगडे
विजा कडकडे
सरकारात घुसले रेडे
इकडे कास्तकार झाले
कर्जापायी येडे
अन आमदार खासदार खाते
मलाईचे पेढे
एक नमन‌ गौरा पार्वती हर बोला हर हर महादेव

#पोळ्याच्या-झडत्या #गंगाधर-मुटे

*पोळ्याच्या झडत्या… (२)*

पोळ्याच्या झडत्या… (१)

 

चाकचाडा बैलगाडा,

बैल गेला पवनगडा

पवनगडाहून आणली माती

थे दिली गुरूच्या हाती

गुरूने बनविली चकती

दे माझ्या बैलाचा झाडा

मग जा आपल्या घरा

 

एक नमनगौरा पार्बती हरहर महादेव…..!
 

*******

पोळ्याच्या झडत्या… (२)

 

आभाळ गडगडे,

शिंग फ़डफ़डे

शिंगात पडले खडे

तुझी माय काढे

तेलातले वडे

तुझा बाप खाये पेढे .

एक नमनगौरा पार्बती हरहर महादेव…..!

*******
पोळ्याच्या झडत्या… (३)

गणा रे गणा, गण गेले वरच्या राणा

वरच्या राणातून आणली माती

ते देल्ली गुरूच्या हाती

गुरूनं घडविला महानंदी

ते नेला हो पोळ्यामंदी,
एक नमन गौरा पारबती हरऽऽ बोला हरऽऽ हर ऽऽ महादेव
 

*******
पोळ्याच्या झडत्या… (४)
 

बळी रे बळी लिंब बनी

अशी कथा सांगेल कोणी

राम-लक्ष्मण गेले हो वनी

राम-लक्ष्मणाने आणली वनफुले

ते दिले महादेव पारबतीच्या हाती

तीनशे साठ नंदी

एक नमन गौरा.. महादेव..!

वाटी रे वाटी खोबऱ्याची वाटी,

महादेव रडे दोन पैश्यासाठी,

पार्बतीच्या लुगड्याले छप्पन गाठी,

देव कवा धावल गरिबांसाठी,

एक नमन गौरा पर्बती हरबोला हर हर महादेव.......

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~