(मतला)
फळली मला कधीही नाही कृषी मुळावर.
मारूनही फवारा पडली अळी फुलावर.
(हुस्नेमतला)
कर्जास या अता मी फेडायचे कशावर.
लागत तरी निघाली नाही कुण्या पिकावर.
(१ ला शेर)
जीएम बी बियाणे पेरायला मनाई,
शेती कशी करावी या तुगलकी तिरावर.
(अंतिम शेर)
जर रास्त दर मिळाला मालासही कृषीच्या,
मरणार मी कशाला लटकूनिया सुळावर.
(मक़ता)
'रविपाल' कर अता तू सरकारची अवज्ञा,
धोरण अरे तयाचे उठले तुझ्या जिवावर.
~ गज़लकार: डॉ. रविपाल भारशंकर.
°°°
निर्वाहन:
ही एक क्लासीकल गज़ल असून तित खालील आवश्यक बाबींचा निर्वाह केला आहे.
१. गज़ल तंत्र: कलामे-मौज़ूँ-मुक़फ़्फा-बिल्क़स्द.
२. शेर- तंत्र: सदर, उरूज; इब्तिदा, ज़र्ब.
अ) कलापक्ष
१-अ) बेसीक अरकान: [मस-तफ़-इ-लुन(२-२-१-२), फ़-ऊ-लुन(१-२-२)]×२, किंवा [(गागालगा), (लगागा)]×२.
२-अ) फ़ारशी बहर-ए-मज़ार ची मुज़ाहिफ़ सूरत किंवा वृत्त: आनंदकन.
३-अ) बहर/वृत्त निर्वाह: गण (अऱकान) भंग न करता लयबद्ध शिल्पवत साकार.
जशे:-
[(मारूनही)( २२१२),(फवारा१२२)],
[(पडली अळी)(२२१२),(फुलावर)(१२२)], इ.
४-अ) तक़तीअ (मात्रा गणन): उच्चारानुसार. जशे:-
तुगलकी= तुग-ल-की= तफ़-इ-लुन= २१२√, १२२×, इ.
५-अ) शेर- विषय: भिन्नता शर्त.
जशे:-
मतला: शेतकऱ्याची हताशा,
हुस्नेमतला: शेतीतील घाटा,
१ ला शेर: सरकारचे तुगलकी धोरण,
अंतिम शेर: शेतीची रास्तभाव विषयक समस्या,
मक़ता: शेतकऱ्यांवरील अन्याया विरूद्ध आक्रोश.
६-अ) गझल- चित्तवृत्ति एकता: ही वैकल्पिक शर्त शेरांची स्वतंत्र ईकाई कायम ठेवून राखली आहे : शेती विषयक
ब) भावपक्ष
१-ब) मुहावऱ्यांचा वापर: बोल-भाषा शब्द संगती.
जसे:-
जिवावर उठणे, अळी पडणे, फवारा मारणे, इ.
२- ब) उक्ती- वैचित्र्य, अलंकरण:
जशे:-
"फळली मला कधीही नाही कृषी मुळावर
मारूनही फवारा पडली अळी फुलावर"
यात, मुळावर(पूर्णपणे/मूलभूतपणे), फुलावर, ई.
३-ब) अलिंगनबद्ध मिसरे: चित-पट प्रमाणे
जशे:-
जर रास्त दर मिळाला मालासही कृषीच्या
मरणार मी कशाला लटकूनिया सुळावर
४-ब) नजीक तर्कसंगती: दुरची कौडी नाही.
जशे:-
मारूनही फवारा पडली अळी फुलावर, इ.
५-ब) पद्यात्मकता: कर्ता उप-स्थिती (secondary)
जशे:
मरणार मी, फळली मला, इ.
६-ब) भर्तीचे शब्द नाही: अत्यावश्यक शब्द वापर.
७-ब) आशय स्पष्टता (बिल्क़स्द): जे म्हणायचे ते निश्चित कथन.
८-ब) काळ-अभंगता. काळभंग केलेला नाही.
९-ब) मेळपुर्ण संबोधने: एकाच ठिकानी एखाद्यास एकेरीत व दुहेरीतही असे संबोधन नाही.
१०-ब) प्रमुदित अभिव्यक्ती: साधी सरळ संयत.
क) सादरीकरण
१-क) राग अहीर भैरव आधारित स्वतंत्र तरन्नुम.
आपला नम्र,
डॉ. रविपाल भारशंकर

Khul chhan sir
महेश
Khul chhan sir
धन्यवाद महेश.
Dr. Ravipal Bh…
आणि हो, तू पण भाग घे हं!
अप्रतिम सर
Ramesh Burbure
अप्रतिम गझल सर जी
धन्यवाद रमेश!
Dr. Ravipal Bh…
खुप खुप आभार.
Dhirajkumar B Taksande
Dhirajkumar Taksande
आता सरकारची अवज्ञा करण्याची वेळ आली
अप्रतिम गझलेची रचना जबरदस्त आशय.!!!
खुप खुप आभार धिरजभाऊ आपले!
Dr. Ravipal Bh…
धन्यवाद_/\_
मस्त
प्रदीप थूल
छानच
धन्यवाद गांधीजी
Dr. Ravipal Bh…
आभार आपले
वाह
मुक्तविहारी
वाह सर वाह !
अत्यंत सुंदर गझल !!
मुक्तविहारीजी धन्यवाद!
Dr. Ravipal Bh…
मनःपूर्वक आभार आपले!
सर,तुमची गझल ऐकून
Rajesh Jaunjal
सर,तुमची गझल ऐकून पेरणाऱ्यांच्या मनावर शब्दांचा फवारा बसेलच.पण तूर्तास माझ्या मनावर नक्कीच तुमच्या शब्दांचा फवारा बसला.
धन्यवाद
Dr. Ravipal Bh…
धन्यवाद राजेश
प्रवेशिकेचे मनपूर्वक स्वागत.
गंगाधर मुटे
प्रवेशिकेचे मनपूर्वक स्वागत. अभिनंदन....!
*congrats* :congrats: