लोकांना काय सांगू?
-----
शुक्रवार, दि. ८ मे २०२६.
सकाळचे सहा वाजले होते; पण कुलकर्णींच्या घरात पहाटेचा शांतपणा नव्हता- तिथे अस्वस्थतेची धडधड सुरू होती.
स्वयंपाकघरात गॅसवर चहाचं आधण मंद आचेवर उकळत होतं.
वाफ हळूहळू वर चढत होती; पण माधवीताईंच्या मनात मात्र विचारांचं वादळ उसळत होतं.
हॉलमध्ये भिंतीवरील घड्याळाची टिक-टिक आज नेहमीपेक्षा जास्त मोठी वाटत होती.
प्रत्येक सेकंद जणू कुणाच्या तरी धैर्याची परीक्षा घेत होता.
आज दहावीचा निकाल लागणार होता.
मुलगा मयूर मोबाईल हातात घेऊन सतत वेबसाईट रिफ्रेश करीत बसला होता.
त्याच्या बोटांना किंचित कंप सुटला होता.
शेजारी बसलेले वडील- महेश कुलकर्णी- बाहेरून शांत दिसत होते; पण त्यांच्या मनातही भीतीचा कल्लोळ सुरू होता.
कारण आज फक्त निकाल लागणार नव्हता...
आज एका मुलाच्या मार्कशीटसोबत अनेक अपेक्षांचा, प्रतिष्ठेचा आणि नात्यांचा निकाल लागणार होता.
महेश कुलकर्णी परिसरात नावाजलेले व्यक्तिमत्त्व.
बँकेत अधिकारी.
सोसायटीच्या बैठकीत शिक्षणावर मोठमोठी भाषणं देणारे.
“आजकालची मुलं मोबाईलमध्ये वेळ घालवतात म्हणून मागे पडतात,” असं इतरांना सुनावणारे.
आणि त्यातही त्यांचा आवडता विषय म्हणजे-
“माझा मूयर डॉक्टर होणार!”
संपूर्ण नातेवाइकांत त्यांनी मुलाबद्दल एवढ्या अपेक्षा उभ्या केल्या होत्या की, आता त्यांनाच त्या अपेक्षांचं ओझं वाटू लागलं होतं.
अचानक मयूरच्या मोबाईलवर वेबसाईट उघडली.
त्याने थरथरत्या हातांनी सीट नंबर टाकला.
काही सेकंद...
आणि स्क्रीनवर निकाल झळकला.
मराठी : ५६
हिंदी : ५५
इंग्रजी : ५४
गणित : ५३
विज्ञान : ५७
समाजशास्त्र : ५५
एकूण गुण : २७५/५००
एकूण टक्के : ५५%.
घरात काही क्षण स्मशान शांतता पसरली.
माधवीताईंच्या हातातला कप थरथरला.
मयूरने मान खाली घातली.
महेश कुलकर्णी स्क्रीनकडे बघतच राहिले.
त्यांच्या चेहऱ्यावरचा रंग बदलला.
“हे काय आहे?” त्यांनी रागाने विचारलं.
मयूर काही बोलला नाही.
“इतके क्लासेस लावले... इतके पैसे खर्च केले... आणि फक्त पंचावन्न टक्के?”
त्यांच्या आवाजात रागापेक्षा अपमानाची भीती जास्त होती.
मयूरच्या डोळ्यांत पाणी आलं.
“बाबा... मी प्रयत्न केला होता...”
“हा प्रयत्न आहे?” महेशराव ओरडले.
“लोकांना काय सांगू आता?”
ते वाक्य मयूरच्या मनात बाणासारखं घुसलं.
“लोकांना काय सांगू?”
एकदाही बाबांनी विचारलं नाही-
“तुला कसं वाटतंय?”
त्या रात्री घरात कुणी नीट जेवलंदेखील नाही.
माधवीताई मयूरजवळ बसल्या होत्या.
तो गच्चीत बसून अंधाराकडे बघत होता.
“आई... मी एवढा वाईट आहे का?”
माधवीताईंचे डोळे भरून आले.
“नाही रे राजा...”
“मग बाबा माझ्याशी असं का बोलले?”
त्यांच्याकडे उत्तर नव्हतं.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी महेश ऑफिसला गेले नाहीत.
ते सतत मोबाईलवर व्हॉट्सअॅप मेसेज वाचत होते.
“काय मग, मयूरचा निकाल किती?”
“डॉक्टरसाहेब तयार झाले का?”
“पार्टी कधी?”
त्यांच्या कपाळावर घाम फुटत होता.
त्यांना खोटं बोलायचं नव्हतं; पण खरं सांगायची हिंमतही होत नव्हती.
अचानक त्यांची नजर मयूरच्या मार्कशीटवर पडली.
त्यांनी काही क्षण विचार केला.
मग हळूच लॅपटॉप उघडला.
स्कॅन केलेली मार्कशीट स्क्रीनवर आली.
त्यांनी ‘फोटो एडिटिंग’चं सॉफ्टवेअर उघडलं.
मराठी : ५६ ऐवजी ९२
हिंदी : ५५ ऐवजी ८८
इंग्रजी : ५४ ऐवजी ९१
गणित : ५३ ऐवजी ८९
विज्ञान : ५७ ऐवजी ९०
समाजशास्त्र : ५५ ऐवजी ९०....
एकूण गुण : २७५/५०० ऐवजी ४५०/५००
एकूण टक्के : ५५% ऐवजी ९०%
काही मिनिटांत संपूर्ण मार्कशीट बदलली.
एकूण टक्केवारी : ९०%.
महेशराव काही क्षण ती मार्कशीट पाहत राहिले.
त्यांच्या मनात अपराधीपणा होता; पण त्याहून मोठी होती समाजात मान राखण्याची भीती.
त्यांनी ती मार्कशीट व्हॉट्सअॅप स्टेट्सला ठेवली.
“आमच्या मयूरला ९०%! तुमच्या शुभेच्छांमुळे यश मिळालं.”
क्षणात फोन वाजायला लागले.
“वा महेश कुलकर्णी साहेब!”
“अभिनंदन!”
“मुलगा हुशारच!”
“डॉक्टर होणार आता!”
महेशराव हसत होते; पण त्यांचं हसू डोळ्यांपर्यंत पोहोचत नव्हतं.
त्या दिवशी संध्याकाळी सोसायटीत सगळे त्यांचं कौतुक करत होते.
मयूर मात्र खाली मान घालून उभा होता.
एक काका त्याच्या पाठीवर थाप मारत म्हणाले,
“शाब्बास! आता आमच्या मुलालाही तुझ्याकडून ट्यूशन घ्यावी लागेल.”
सगळे हसले.
मयूरच्या डोळ्यांत मात्र अश्रू दाटून आले.
त्या रात्री तो आईजवळ आला.
“आई... मी खोटा झालोय.”
“असं का बोलतोस?”
“सगळे माझं कौतुक करतायत; पण मला माहितीय, मी ते मार्क्स मिळवलेले नाहीत.”
तो हुंदके देत रडू लागला.
“आई... कमी मार्क्सपेक्षा हे खोटं जास्त त्रास देतंय.”
माधवीताईंचं हृदय तुटत होतं.
काही दिवसांनी मयूरच्या शाळेत पालकसभा होती.
महेश जायला तयार नव्हते; पण वर्गशिक्षिकेचा फोन आला.
“सर, एकदा भेटणं आवश्यक आहे.”
मनावर दगड ठेवून ते शाळेत गेले.
शाळेच्या कॉरिडॉरमध्ये अनेक पालक उभे होते.
काहींच्या चेहऱ्यावर आनंद, काहींच्या चेहऱ्यावर चिंता.
मयूरच्या वर्गशिक्षिका- जोशी मॅडम अत्यंत समजूतदार होत्या.
त्यांनी महेशराव यांना बसायला सांगितलं.
“सर, मयूर हुशार मुलगा आहे.”
महेशराव गप्प.
“पण गेल्या काही महिन्यांत तो खूप दबावाखाली होता.”
“दबाव?” महेशराव चकित झाले.
“हो. तो सतत घाबरलेला असायचा. ‘मी कमी मार्क्स मिळवले तर बाबांना लोकांना काय सांगायचं?’ हे वाक्य तो अनेकदा बोलायचा.”
महेशराव यांच्या छातीत काहीतरी हललं.
जोशी मॅडम पुढे म्हणाल्या,
“सर, प्रत्येक मुलगा पहिला येईलच असं नाही. काही मुलं अभ्यासात चमकतात, काही कलेत, काही खेळात; पण आपण पालक म्हणून त्यांना एक गोष्ट दिली पाहिजे- अपयश स्वीकारण्याची मोकळीक.”
महेशराव शांतपणे ऐकत होते.
मॅडमनी कपाटातून मूळ मार्कशीट काढली.
“ही त्याची खरी मार्कशीट.”
महेशराव यांनी ती मार्कशीट हातात घेतली.
५५%.
ते आकडे आता त्यांना एवढे भयानक वाटत नव्हते; पण स्वतःची केलेली फसवणूक मात्र मोठी वाटत होती.
त्या दिवशी घरी आल्यावर त्यांनी मोबाईल उघडला.
व्हॉट्सअॅप स्टेट्स अजूनही तसंच होतं.
“९०%”
काही क्षण त्यांनी स्क्रीनकडे पाहिलं.
मग एक खोल श्वास घेत त्यांनी स्टेट्स डिलीट केलं.
त्यानंतर त्यांनी नातेवाइकांच्या ग्रुपवर मेसेज टाकला-
“मित्रांनो, मयूरला ९०% नाही तर ५५% मिळाले आहेत.
मी समाजात मान राखण्यासाठी चुकीची मार्कशीट शेअर केली. ती माझी चूक होती.
माझा मुलगा कमी मार्क्समुळे अपयशी नाही; पण मी मात्र त्याच्या भावना समजून घेण्यात अपयशी ठरलो.”
मेसेज पाठवल्यानंतर त्यांच्या हाताला कंप सुटला.
काही वेळ फोन शांत राहिला.
मग हळूहळू रिप्लाय येऊ लागले.
“कुलकर्णी, खरं बोलायची हिंमत दाखवलीस.”
“मार्क्सपेक्षा मुलगा महत्त्वाचा.”
“काळजी करू नकोस.”
महेशराव यांच्या डोळ्यांत पाणी आलं.
त्या रात्री ते मयूरच्या खोलीत गेले.
मयूर पुस्तक उघडून बसला होता; पण त्याचं लक्ष नव्हतं.
महेशराव त्याच्या शेजारी बसले.
काही क्षण शांतता.
मग त्यांनी हलक्या आवाजात विचारलं,
“रागावलास ना माझ्यावर?”
मयूरने उत्तर दिलं नाही.
महेशराव पुढे म्हणाले,
“माफ कर मला.”
मयूरने आश्चर्याने बाबांकडे पाहिलं.
“मी तुझे मार्क्स नाही... तर लोकांचं मत जपण्यामध्ये गुंतलो होतो.”
त्यांचा आवाज थरथरत होता.
“मला वाटलं प्रतिष्ठा म्हणजे लोकांचं कौतुक; पण आज समजलं... मुलाच्या डोळ्यांतला विश्वास जपणं हीच खरी प्रतिष्ठा असते.”
मयूरच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले.
“बाबा... मी पुढच्या वेळी अजून मेहनत करीन.”
महेशराव यांनी त्याचा हात हातात घेतला.
“तू मेहनत कर; पण एक गोष्ट लक्षात ठेव- कमी मार्क्स मिळाले तरी तू कमी होत नाहीस.”
मयूरने बाबांना मिठी मारली.
त्या मिठीत अपराधीपणा होता... पश्चात्ताप होता... आणि सर्वांत महत्त्वाचं म्हणजे पुन्हा जोडलेलं नातं होतं.
काही महिन्यांनी अथर्वने संगणकाच्या कोर्सला प्रवेश घेतला.
त्याला अभ्यासापेक्षा डिझाईन आणि ॲनिमेशनमध्ये जास्त रस होता.
हळूहळू त्याची कामं लोकांना आवडू लागली.
एक दिवस त्याने तयार केलेल्या छोट्या ॲनिमेशनला राज्यस्तरीय स्पर्धेत बक्षीस मिळालं.
मंचावर उभा राहून तो हसत होता.
खाली बसलेले महेशराव टाळ्या वाजवत होते.
त्यांच्या डोळ्यांत अभिमान होता; पण यावेळी त्या अभिमानात खोटेपणा नव्हता.
कार्यक्रम संपल्यावर पत्रकाराने महेश कुलकर्णी यांना विचारलं,
“तुमच्या मुलाच्या यशाचं रहस्य काय?”
महेशराव हलकेच हसले.
“पूर्वी मला वाटायचं, जास्त मार्क्स म्हणजे यश.
आता समजलं... मुलाच्या गुणपत्रिकेपेक्षा त्याच्या मनाची काळजी घेणं जास्त महत्त्वाचं असतं.”
त्यांच्या बाजूला उभा असलेला मयूर हसत होता.
कारण आज त्याला कुणासाठी खोटं जगावं लागत नव्हतं.
पुढील काही वर्षांत कुलकर्णी कुटुंबात खूप बदल झाले.
घरात आता ‘लोक काय म्हणतील?’ यापेक्षा ‘आपल्याला खरंच काय आनंद देतं?’ याला जास्त महत्त्व मिळू लागलं.
महेशराव यांच्यातही आमूलाग्र बदल झाले होते.
पूर्वीसारखे ते इतरांच्या मुलांची तुलना करत नसत.
सोसायटीमध्ये कुणाचं मूल कमी मार्क्स मिळाल्यामुळे खचलेलं दिसलं, तर ते स्वतः त्या मुलाच्या पालकांशी बोलत असत.
“मुलांना आधार द्या, दबाव नाही,” हेच ते आवर्जून सांगत.
मयूरमध्येही आत्मविश्वास वाढू लागला.
पूर्वी निकालाच्या एका आकड्यामुळे स्वतःला कमी समजणारा तो मुलगा आता स्वतःच्या कलेत रमू लागला होता.
डिझाईन आणि ॲनिमेशन करताना त्याच्या चेहऱ्यावर जो आनंद दिसायचा, तो कोणत्याही मार्कशीटमध्ये मोजता येणारा नव्हता.
माधवीताईंना अनेकदा वाटायचं- त्या एका चुकीच्या प्रसंगाने त्यांच्या घराला मोठा धक्का दिला; पण त्याच प्रसंगाने त्यांना एकमेकांना समजून घेण्याची नवी दृष्टीही दिली.
एक दिवस महेशरावांनी मयूरची जुनी ५५% ची मार्कशीट पुन्हा हातात घेतली.
यावेळी मात्र त्यांच्या चेहऱ्यावर कसलीही खंत नव्हती.
ते हसले आणि म्हणाले,
“ही फक्त गुणपत्रिका नाही... मयूरच्या ५५% गुणांनी त्याचं भविष्य ठरवलं नाही, तर त्या एका प्रसंगाने एका वडिलांना चांगला माणूस आणि समजूतदार पालक बनवलं.”
मयूरनेही हसत बाबांकडे पाहिलं.
कारण आता त्याला माहीत होतं-
त्याच्या गुणांपेक्षा त्याचं अस्तित्व घरासाठी अधिक महत्त्वाचं आहे.
कारण शेवटी-
मुलांच्या गुणपत्रिकेपेक्षा त्यांच्या मनातला आत्मविश्वास जपणं, हीच पालकांची खरी जबाबदारी असते.
तात्पर्य,
पाल्याला कमी मार्क्स मिळणं ही शोकांतिका नसते; पण समाजाच्या भीतीने त्याच्या अपयशावर खोटेपणाचं आवरण घालणं, त्याच्या मनात आयुष्यभरासाठी न्यूनगंड निर्माण करू शकतं. मार्कशीटवरील आकडे आयुष्य ठरवत नाहीत; पण पालकांच्या शब्दांनी आणि वागण्याने मुलाचं संपूर्ण आयुष्य घडू किंवा बिघडू शकतं.

प्रतिसाद (1)
लोकांना काय सांगू?
spatil
लोकांना काय सांगू?
-----
शुक्रवार, दि. ८ मे २०२६.
सकाळचे सहा वाजले होते; पण कुलकर्णींच्या घरात पहाटेचा शांतपणा नव्हता- तिथे अस्वस्थतेची धडधड सुरू होती.
स्वयंपाकघरात गॅसवर चहाचं आधण मंद आचेवर उकळत होतं.
वाफ हळूहळू वर चढत होती; पण माधवीताईंच्या मनात मात्र विचारांचं वादळ उसळत होतं.
हॉलमध्ये भिंतीवरील घड्याळाची टिक-टिक आज नेहमीपेक्षा जास्त मोठी वाटत होती.
प्रत्येक सेकंद जणू कुणाच्या तरी धैर्याची परीक्षा घेत होता.
आज दहावीचा निकाल लागणार होता.
मुलगा मयूर मोबाईल हातात घेऊन सतत वेबसाईट रिफ्रेश करीत बसला होता.
त्याच्या बोटांना किंचित कंप सुटला होता.
शेजारी बसलेले वडील- महेश कुलकर्णी- बाहेरून शांत दिसत होते; पण त्यांच्या मनातही भीतीचा कल्लोळ सुरू होता.
कारण आज फक्त निकाल लागणार नव्हता...
आज एका मुलाच्या मार्कशीटसोबत अनेक अपेक्षांचा, प्रतिष्ठेचा आणि नात्यांचा निकाल लागणार होता.
महेश कुलकर्णी परिसरात नावाजलेले व्यक्तिमत्त्व.
बँकेत अधिकारी.
सोसायटीच्या बैठकीत शिक्षणावर मोठमोठी भाषणं देणारे.
“आजकालची मुलं मोबाईलमध्ये वेळ घालवतात म्हणून मागे पडतात,” असं इतरांना सुनावणारे.
आणि त्यातही त्यांचा आवडता विषय म्हणजे-
“माझा मूयर डॉक्टर होणार!”
संपूर्ण नातेवाइकांत त्यांनी मुलाबद्दल एवढ्या अपेक्षा उभ्या केल्या होत्या की, आता त्यांनाच त्या अपेक्षांचं ओझं वाटू लागलं होतं.
अचानक मयूरच्या मोबाईलवर वेबसाईट उघडली.
त्याने थरथरत्या हातांनी सीट नंबर टाकला.
काही सेकंद...
आणि स्क्रीनवर निकाल झळकला.
मराठी : ५६
हिंदी : ५५
इंग्रजी : ५४
गणित : ५३
विज्ञान : ५७
समाजशास्त्र : ५५
एकूण गुण : २७५/५००
एकूण टक्के : ५५%.
घरात काही क्षण स्मशान शांतता पसरली.
माधवीताईंच्या हातातला कप थरथरला.
मयूरने मान खाली घातली.
महेश कुलकर्णी स्क्रीनकडे बघतच राहिले.
त्यांच्या चेहऱ्यावरचा रंग बदलला.
“हे काय आहे?” त्यांनी रागाने विचारलं.
मयूर काही बोलला नाही.
“इतके क्लासेस लावले... इतके पैसे खर्च केले... आणि फक्त पंचावन्न टक्के?”
त्यांच्या आवाजात रागापेक्षा अपमानाची भीती जास्त होती.
मयूरच्या डोळ्यांत पाणी आलं.
“बाबा... मी प्रयत्न केला होता...”
“हा प्रयत्न आहे?” महेशराव ओरडले.
“लोकांना काय सांगू आता?”
ते वाक्य मयूरच्या मनात बाणासारखं घुसलं.
“लोकांना काय सांगू?”
एकदाही बाबांनी विचारलं नाही-
“तुला कसं वाटतंय?”
त्या रात्री घरात कुणी नीट जेवलंदेखील नाही.
माधवीताई मयूरजवळ बसल्या होत्या.
तो गच्चीत बसून अंधाराकडे बघत होता.
“आई... मी एवढा वाईट आहे का?”
माधवीताईंचे डोळे भरून आले.
“नाही रे राजा...”
“मग बाबा माझ्याशी असं का बोलले?”
त्यांच्याकडे उत्तर नव्हतं.
दुसऱ्या दिवशी सकाळी महेश ऑफिसला गेले नाहीत.
ते सतत मोबाईलवर व्हॉट्सअॅप मेसेज वाचत होते.
“काय मग, मयूरचा निकाल किती?”
“डॉक्टरसाहेब तयार झाले का?”
“पार्टी कधी?”
त्यांच्या कपाळावर घाम फुटत होता.
त्यांना खोटं बोलायचं नव्हतं; पण खरं सांगायची हिंमतही होत नव्हती.
अचानक त्यांची नजर मयूरच्या मार्कशीटवर पडली.
त्यांनी काही क्षण विचार केला.
मग हळूच लॅपटॉप उघडला.
स्कॅन केलेली मार्कशीट स्क्रीनवर आली.
त्यांनी ‘फोटो एडिटिंग’चं सॉफ्टवेअर उघडलं.
मराठी : ५६ ऐवजी ९२
हिंदी : ५५ ऐवजी ८८
इंग्रजी : ५४ ऐवजी ९१
गणित : ५३ ऐवजी ८९
विज्ञान : ५७ ऐवजी ९०
समाजशास्त्र : ५५ ऐवजी ९०....
एकूण गुण : २७५/५०० ऐवजी ४५०/५००
एकूण टक्के : ५५% ऐवजी ९०%
काही मिनिटांत संपूर्ण मार्कशीट बदलली.
एकूण टक्केवारी : ९०%.
महेशराव काही क्षण ती मार्कशीट पाहत राहिले.
त्यांच्या मनात अपराधीपणा होता; पण त्याहून मोठी होती समाजात मान राखण्याची भीती.
त्यांनी ती मार्कशीट व्हॉट्सअॅप स्टेट्सला ठेवली.
“आमच्या मयूरला ९०%! तुमच्या शुभेच्छांमुळे यश मिळालं.”
क्षणात फोन वाजायला लागले.
“वा महेश कुलकर्णी साहेब!”
“अभिनंदन!”
“मुलगा हुशारच!”
“डॉक्टर होणार आता!”
महेशराव हसत होते; पण त्यांचं हसू डोळ्यांपर्यंत पोहोचत नव्हतं.
त्या दिवशी संध्याकाळी सोसायटीत सगळे त्यांचं कौतुक करत होते.
मयूर मात्र खाली मान घालून उभा होता.
एक काका त्याच्या पाठीवर थाप मारत म्हणाले,
“शाब्बास! आता आमच्या मुलालाही तुझ्याकडून ट्यूशन घ्यावी लागेल.”
सगळे हसले.
मयूरच्या डोळ्यांत मात्र अश्रू दाटून आले.
त्या रात्री तो आईजवळ आला.
“आई... मी खोटा झालोय.”
“असं का बोलतोस?”
“सगळे माझं कौतुक करतायत; पण मला माहितीय, मी ते मार्क्स मिळवलेले नाहीत.”
तो हुंदके देत रडू लागला.
“आई... कमी मार्क्सपेक्षा हे खोटं जास्त त्रास देतंय.”
माधवीताईंचं हृदय तुटत होतं.
काही दिवसांनी मयूरच्या शाळेत पालकसभा होती.
महेश जायला तयार नव्हते; पण वर्गशिक्षिकेचा फोन आला.
“सर, एकदा भेटणं आवश्यक आहे.”
मनावर दगड ठेवून ते शाळेत गेले.
शाळेच्या कॉरिडॉरमध्ये अनेक पालक उभे होते.
काहींच्या चेहऱ्यावर आनंद, काहींच्या चेहऱ्यावर चिंता.
मयूरच्या वर्गशिक्षिका- जोशी मॅडम अत्यंत समजूतदार होत्या.
त्यांनी महेशराव यांना बसायला सांगितलं.
“सर, मयूर हुशार मुलगा आहे.”
महेशराव गप्प.
“पण गेल्या काही महिन्यांत तो खूप दबावाखाली होता.”
“दबाव?” महेशराव चकित झाले.
“हो. तो सतत घाबरलेला असायचा. ‘मी कमी मार्क्स मिळवले तर बाबांना लोकांना काय सांगायचं?’ हे वाक्य तो अनेकदा बोलायचा.”
महेशराव यांच्या छातीत काहीतरी हललं.
जोशी मॅडम पुढे म्हणाल्या,
“सर, प्रत्येक मुलगा पहिला येईलच असं नाही. काही मुलं अभ्यासात चमकतात, काही कलेत, काही खेळात; पण आपण पालक म्हणून त्यांना एक गोष्ट दिली पाहिजे- अपयश स्वीकारण्याची मोकळीक.”
महेशराव शांतपणे ऐकत होते.
मॅडमनी कपाटातून मूळ मार्कशीट काढली.
“ही त्याची खरी मार्कशीट.”
महेशराव यांनी ती मार्कशीट हातात घेतली.
५५%.
ते आकडे आता त्यांना एवढे भयानक वाटत नव्हते; पण स्वतःची केलेली फसवणूक मात्र मोठी वाटत होती.
त्या दिवशी घरी आल्यावर त्यांनी मोबाईल उघडला.
व्हॉट्सअॅप स्टेट्स अजूनही तसंच होतं.
“९०%”
काही क्षण त्यांनी स्क्रीनकडे पाहिलं.
मग एक खोल श्वास घेत त्यांनी स्टेट्स डिलीट केलं.
त्यानंतर त्यांनी नातेवाइकांच्या ग्रुपवर मेसेज टाकला-
“मित्रांनो, मयूरला ९०% नाही तर ५५% मिळाले आहेत.
मी समाजात मान राखण्यासाठी चुकीची मार्कशीट शेअर केली. ती माझी चूक होती.
माझा मुलगा कमी मार्क्समुळे अपयशी नाही; पण मी मात्र त्याच्या भावना समजून घेण्यात अपयशी ठरलो.”
मेसेज पाठवल्यानंतर त्यांच्या हाताला कंप सुटला.
काही वेळ फोन शांत राहिला.
मग हळूहळू रिप्लाय येऊ लागले.
“कुलकर्णी, खरं बोलायची हिंमत दाखवलीस.”
“मार्क्सपेक्षा मुलगा महत्त्वाचा.”
“काळजी करू नकोस.”
महेशराव यांच्या डोळ्यांत पाणी आलं.
त्या रात्री ते मयूरच्या खोलीत गेले.
मयूर पुस्तक उघडून बसला होता; पण त्याचं लक्ष नव्हतं.
महेशराव त्याच्या शेजारी बसले.
काही क्षण शांतता.
मग त्यांनी हलक्या आवाजात विचारलं,
“रागावलास ना माझ्यावर?”
मयूरने उत्तर दिलं नाही.
महेशराव पुढे म्हणाले,
“माफ कर मला.”
मयूरने आश्चर्याने बाबांकडे पाहिलं.
“मी तुझे मार्क्स नाही... तर लोकांचं मत जपण्यामध्ये गुंतलो होतो.”
त्यांचा आवाज थरथरत होता.
“मला वाटलं प्रतिष्ठा म्हणजे लोकांचं कौतुक; पण आज समजलं... मुलाच्या डोळ्यांतला विश्वास जपणं हीच खरी प्रतिष्ठा असते.”
मयूरच्या डोळ्यांतून अश्रू वाहू लागले.
“बाबा... मी पुढच्या वेळी अजून मेहनत करीन.”
महेशराव यांनी त्याचा हात हातात घेतला.
“तू मेहनत कर; पण एक गोष्ट लक्षात ठेव- कमी मार्क्स मिळाले तरी तू कमी होत नाहीस.”
मयूरने बाबांना मिठी मारली.
त्या मिठीत अपराधीपणा होता... पश्चात्ताप होता... आणि सर्वांत महत्त्वाचं म्हणजे पुन्हा जोडलेलं नातं होतं.
काही महिन्यांनी अथर्वने संगणकाच्या कोर्सला प्रवेश घेतला.
त्याला अभ्यासापेक्षा डिझाईन आणि ॲनिमेशनमध्ये जास्त रस होता.
हळूहळू त्याची कामं लोकांना आवडू लागली.
एक दिवस त्याने तयार केलेल्या छोट्या ॲनिमेशनला राज्यस्तरीय स्पर्धेत बक्षीस मिळालं.
मंचावर उभा राहून तो हसत होता.
खाली बसलेले महेशराव टाळ्या वाजवत होते.
त्यांच्या डोळ्यांत अभिमान होता; पण यावेळी त्या अभिमानात खोटेपणा नव्हता.
कार्यक्रम संपल्यावर पत्रकाराने महेश कुलकर्णी यांना विचारलं,
“तुमच्या मुलाच्या यशाचं रहस्य काय?”
महेशराव हलकेच हसले.
“पूर्वी मला वाटायचं, जास्त मार्क्स म्हणजे यश.
आता समजलं... मुलाच्या गुणपत्रिकेपेक्षा त्याच्या मनाची काळजी घेणं जास्त महत्त्वाचं असतं.”
त्यांच्या बाजूला उभा असलेला मयूर हसत होता.
कारण आज त्याला कुणासाठी खोटं जगावं लागत नव्हतं.
पुढील काही वर्षांत कुलकर्णी कुटुंबात खूप बदल झाले.
घरात आता ‘लोक काय म्हणतील?’ यापेक्षा ‘आपल्याला खरंच काय आनंद देतं?’ याला जास्त महत्त्व मिळू लागलं.
महेशराव यांच्यातही आमूलाग्र बदल झाले होते.
पूर्वीसारखे ते इतरांच्या मुलांची तुलना करत नसत.
सोसायटीमध्ये कुणाचं मूल कमी मार्क्स मिळाल्यामुळे खचलेलं दिसलं, तर ते स्वतः त्या मुलाच्या पालकांशी बोलत असत.
“मुलांना आधार द्या, दबाव नाही,” हेच ते आवर्जून सांगत.
मयूरमध्येही आत्मविश्वास वाढू लागला.
पूर्वी निकालाच्या एका आकड्यामुळे स्वतःला कमी समजणारा तो मुलगा आता स्वतःच्या कलेत रमू लागला होता.
डिझाईन आणि ॲनिमेशन करताना त्याच्या चेहऱ्यावर जो आनंद दिसायचा, तो कोणत्याही मार्कशीटमध्ये मोजता येणारा नव्हता.
माधवीताईंना अनेकदा वाटायचं- त्या एका चुकीच्या प्रसंगाने त्यांच्या घराला मोठा धक्का दिला; पण त्याच प्रसंगाने त्यांना एकमेकांना समजून घेण्याची नवी दृष्टीही दिली.
एक दिवस महेशरावांनी मयूरची जुनी ५५% ची मार्कशीट पुन्हा हातात घेतली.
यावेळी मात्र त्यांच्या चेहऱ्यावर कसलीही खंत नव्हती.
ते हसले आणि म्हणाले,
“ही फक्त गुणपत्रिका नाही... मयूरच्या ५५% गुणांनी त्याचं भविष्य ठरवलं नाही, तर त्या एका प्रसंगाने एका वडिलांना चांगला माणूस आणि समजूतदार पालक बनवलं.”
मयूरनेही हसत बाबांकडे पाहिलं.
कारण आता त्याला माहीत होतं-
त्याच्या गुणांपेक्षा त्याचं अस्तित्व घरासाठी अधिक महत्त्वाचं आहे.
कारण शेवटी-
मुलांच्या गुणपत्रिकेपेक्षा त्यांच्या मनातला आत्मविश्वास जपणं, हीच पालकांची खरी जबाबदारी असते.
तात्पर्य,
पाल्याला कमी मार्क्स मिळणं ही शोकांतिका नसते; पण समाजाच्या भीतीने त्याच्या अपयशावर खोटेपणाचं आवरण घालणं, त्याच्या मनात आयुष्यभरासाठी न्यूनगंड निर्माण करू शकतं. मार्कशीटवरील आकडे आयुष्य ठरवत नाहीत; पण पालकांच्या शब्दांनी आणि वागण्याने मुलाचं संपूर्ण आयुष्य घडू किंवा बिघडू शकतं.